زعفران در طب سنتی و پژوهش: آنچه می‌دانیم

زعفران قرن‌ها در طب سنتی کشورهای بسیاری به کار رفته است؛ از بهبود خلق‌وخو و آرامش گرفته تا کمک به هضم و اشتها. امروزه پژوهشگران زعفران و ترکیبات آن، به‌ویژه کروسین و سافرانال، را در مطالعات آزمایشگاهی و آزمایش‌های بالینی بررسی می‌کنند.

خلق‌وخو و حال روانی

خلق‌وخو بیشترین حوزهٔ پژوهش دربارهٔ زعفران است. یک مرور نظام‌مند و فراتحلیل در سال ۲۰۲۶ که ۳۴ آزمایش تصادفی کنترل‌شده را بررسی کرد، دریافت که مکمل‌های زعفران علائم افسردگی و اضطرابِ گزارش‌شده توسط خود افراد را در بزرگسالان کاهش داده است و قطعیت شواهد را متوسط ارزیابی کرد. این مطالعه اثر معناداری بر مقیاس‌هایی که داکتران نمره می‌دهند نیافت و نویسندگان خواستار آزمایش‌های باکیفیت‌تر شدند. یک فراتحلیل پیشین (۲۰۱۹) دربارهٔ افسردگی خفیف تا متوسط نتایج کم‌وبیش مشابهی گزارش کرده بود.

زعفران جایگزین درمان تجویزشده نیست. هر کسی که علائم افسردگی یا اضطراب دارد باید با یک متخصص صحی مشوره کند.

فعالیت آنتی‌اکسیدانی

کروسین، کروستین و سافرانال در مطالعات آزمایشگاهی فعالیت آنتی‌اکسیدانی نشان می‌دهند. یک فراتحلیل در سال ۲۰۲۳ دریافت که مکمل‌های زعفران برخی شاخص‌های خونی استرس اکسیداتیو را بهتر کرده است. تغییر چنین شاخص‌هایی به تنهایی فایدهٔ صحی را ثابت نمی‌کند.

صحت چشم و شبکیه

زعفران در تخریب ماکولای وابسته به سن (AMD) بررسی شده است. در یک آزمایش تصادفی و متقاطع با دارونما بر روی ۱۰۰ بزرگسال مبتلا به AMD خفیف تا متوسط، سه ماه مصرف روزانهٔ مکمل زعفران در مقایسه با دارونما بهبود اندکی در شاخص‌های کارکرد بینایی ایجاد کرد. یک مرور در سال ۲۰۲۴ نتیجه گرفت که مکمل زعفران ممکن است در کنار مراقبت AMD گزینه‌ای قابل تحمل باشد، اما شواهد درازمدت هنوز لازم است. زعفران درمان پذیرفته‌شدهٔ بیماری‌های چشم نیست و جای مراقبت داکتر چشم را نمی‌گیرد.

حافظه و کارکرد ذهنی

آزمایش‌های کوچکی مکمل زعفران را با دارونما یا داروهای معمول در افراد دارای اختلال شناختی خفیف یا آلزایمر خفیف تا متوسط مقایسه کرده‌اند. یک مرور نظام‌مند و فراتحلیل در سال ۲۰۲۰ بهبودی در نمره‌های شناختی در مقایسه با دارونما یافت، اما نتیجه گرفت که به دلیل کمبود مطالعات باکیفیت، شواهد برای توصیهٔ زعفران در درمان بالینی کافی نیست. نمی‌توان گفت که زعفران از آلزایمر یا زوال شناختی جلوگیری می‌کند.

قلب و رگ‌ها

یک فراتحلیل در سال ۲۰۲۲ بر پایهٔ ۳۲ آزمایش، کاهش اندکی در برخی عوامل خطر قلبی‌عروقی، مانند چربی خون، قند ناشتا و فشار خون سیستولیک، در بزرگسالانی که مکمل زعفران مصرف کرده بودند گزارش کرد. این‌ها تغییرهای کوچکی در شاخص‌های خطر و بیشتر از مطالعات کوتاه‌مدت‌اند. زعفران نباید به عنوان داروی قلب یا درمان فشار خون بلند استفاده شود.

اشتها و هضم

زعفران در طب سنتی برای ناراحتی‌های معده و بی‌اشتهایی به کار رفته است، اما شواهد علمی برای این کاربردها محدود است.

غذا یا مکمل؟

چند رشته زعفران در برنج یا چای یک مادهٔ غذایی و طعم‌دهنده است. یافته‌های پژوهشی از فرآورده‌های غلیظ و با دوز مشخص به دست آمده‌اند، بنابراین نمی‌توان فرض کرد که خوردن زعفران بیشتر در غذا همان اثر را دارد. پیش از فکر کردن به هر مکملی، زعفران و مصونیت را بخوانید و با داکتر یا دواساز مشوره کنید.